Poster Morfologisch Ontwerpen

Morfologisch ontwerpen ondersteunt optimale besluitvorming bij geíntegreerde duurzame projecten.

Aan het begin van een project nemen opdrachtgevers, gesteund door adviseurs, honderden essentiële besluiten. Een reeds genomen besluit heeft daarbij direct gevolgen voor andere keuzes. De besluiten die genomen worden hebben natuurlijk ook een grote impact op de uitwerking van een project. Daarom wil je keuzes in de juiste context zetten en inzicht hebben in de implicaties van een keus.

Werk dus niet alleen met een multidisciplinair team maar gebruik ook morfologisch ontwerpen voor optimale steun bij deze complexe processen.

Wat is een morfologisch ontwerpen?

Morfologisch ontwerpen is een methodische ontwerp aanpak. Deze methode is ontwikkeld door Fritz Zwicky (1966) om een complex ontwerpproces onder de knie te krijgen. Tegenwoordig wordt deze methode veel ingezet voor ontwerp-vraagstukken rondom duurzame energieneutrale gebouwen. Het zal dan ook niet verbazen dat de bedrijven aangesloten bij de vereniging DNA in de bouw veelvuldig gebruik maken van morfologisch ontwerpen omdat het zowel de klant als het projectteam bij een transparant en gezamenlijk besluitvormingsproces betrekt.

In de traditionele benadering heeft de klant meestal de keuze uit een beperkt aantal opties voorgedragen door een architect. Doordat alleen de architect de opties heeft uitgewerkt loop je het risico op verkeerde besluiten waar later op terug moet worden gekomen. Dit is vaak kostbaar en leidt tot onbevredigende resultaten.

Door morfologisch ontwerpen zijn besluiten gestaafd door de expertise in het betrokken projectteam. Sterker nog: dit gezamenlijke besluitvormingsoverleg biedt toegang tot het gehele potentieel aan ervaring en informatie van het hele team. Dit potentieel is nodig voor een creatieve zoektocht naar intelligente oplossingen. In een meer traditionele aanpak wordt dit potentieel niet aangesproken.

Voor welke projecten is morfologisch ontwerpen geschikt?

Morfologisch ontwerpen is geschikt voor woningbouw, renovatie, utiliteitsbouw tot aan een bedrag van 10 miljoen euro wat neerkomt op ongeveer 90% van de gebouwen.  Boven dit bedrag worden projecten te complex en is een andere aanpak nodig.

Morfologisch ontwerpen is bedoeld om complexe problemen op te lossen in ontwerpprocessen. Een complex probleem heeft de volgende eigenschappen:

  • Multidimensional
    Het kan vanuit verschillende standpunten worden benaderd. Bijvoorbeeld kan het probleem financiële, politieke en sociale aspecten hebben. De oplossing heeft betrekking op alle aspecten.
  • Vaag
    De verschillende aspecten van een probleem zijn niet kwantificeerbaar of ze zijn voortdurend aan verandering onderhevig. Door deze vaagheid van de verschillende aspecten is een “oorzaak-gevolg”-benadering onbruikbaar. De beoordeling van een oplossing is altijd subjectief: er is niet één perfecte oplossing voor het probleem. Er zijn alleen betere en slechtere.

Hoe werkt morfologisch ontwerpen?

Zoals in elk ander proces bepaalt de kwaliteit van de input de kwaliteit van het resultaat. Hoe beter de achterliggende informatie hoe groter de kans op een hogere kwaliteit van het beslisproces.

Morfologisch ontwerpen kun je daarom het beste laten doen door het bij het project betrokken, multidisciplinaire team. Dus alle bij het ontwerp en de uitvoering van een project betrokken partijen: opdrachtgever, (vertegenwoordiger van de) gebruikers, aannemer, installateur, architect, energieadviseur. Het is wenselijk om ten minste één persoon uit te nodigen die ervaring heeft met het maken van morfologische schema’s.

Deelproblemen en deeloplossingen in kaart

De deelnemers maken een onderverdeling in de ontwerpvragen en formuleren subvragen. Door deze te ontrafelen worden de problemen beheersbaar. Kleine sub-oplossingen kunnen de opmaat zijn voor grote oplossingen. Het doel van een Morfologisch schema is om alle oplossingsrichtingen, die normaal gesproken niet te kwantificeren zijn, inzichtelijk te maken.

Alle deelproblemen die in het project spelen breng je op deze manier in kaart. Alle deelnemers helpen om deeloplossingen te bieden. Het resultaat is een overzicht van de input vanuit alle disciplines: vanuit de klant, de architect en adviseurs, evenals van de aannemer en installateur. Iedere discipline levert zijn eigen input en levert de beste oplossing aan (conceptualisatie). Aan de hand van deze informatie ontstaat uiteindelijk een helder beeld dat – hoewel het niet kwantificeerbaar is – voldoende input geeft voor een goede besluitvorming.

Een morfologisch schema kan worden gemaakt met n-dimensies, waarbij iedere dimensie zijn eigen uitgangspunten en karakteristieken heeft. Een Zwicky-box kan bijvoorbeeld worden gebruikt.

In de praktijk is het makkelijk om met een 2D matrix te werken die o.a. de volgende onderdelen bevat:

  • Situatie
  • Klimaat
  • Programma
  • Functionaliteit
  • Thermisch comfort
  • Visueel comfort
  • Akoestiek
  • Ventilatie
  • Materiaal
  • Energie-systemen
  • Bouwuitvoering
  • Gebruiksvriendelijkheid en Veiligheid
  • Omgeving

De matrix die bij de vereniging DNA in de bouw wordt gebruikt is hier in postervorm te bestellen!

Poster Morfologisch Ontwerpen

45,00 excl. btw

Morfologisch ontwerpen in stappen

  1. Probleembeeschrijving (conceptualisatie)
    Beschrijf wat het probleem is, wat het niet is, en wat het zou kunnen zijn.
  2. Analyse van de oplossingsparameters
    Verdeel het probleem onder in standpunten en/of karakteristieken (dimensies).
  3. Maak een morfologisch overzicht:
    Het overzicht helpt om gedachten te orderen en te visualiseren in een matrix. Voor iedere deelvraagstuk worden mogelijke voorwaarden opgesomd.
  4. Evaluatie (opinievorming)
    Evalueer een mogelijke oplossing door het te beoordelen op consistentie. Als een mogelijke oplossing inconsistent is, dan wordt er een (x) in het betreffende veld gezet.
  5. Kies een totaaloplossing
    Hiervoor verbindt je de gewenste deeloplossingen met een lijn. Dit kun je ook doen met meerdere alternatieven met hun bijbehorende deeloplossingen. Laat de opdrachtgever en het team de favoriete totaaloplossing selecteren.
  6. Implementeer de oplossing (besluitvorming)
    Implementeer de gewenste oplossing zoals weergegeven in het morfologisch schema.

Morfologisch ontwerpen bespaart tijd, geld en kopzorgen in latere fases

Het proces van morfologisch design is diepgaand en kan in de initiatieffase tijdrovender zijn dan een traditioneel ontwerpproces. Maar de er op volgende projectfasen lukken daardoor juist beter en sneller omdat alle ontwerpbeslissingen voortvloeien uit een logisch geheel. En wat vooral scheelt is dat alle partijen, die betrokken waren in het morfologisch ontwerpproces, de redenering van de besluitvorming heeft kunnen volgen. En later dus ondersteunen.

Morfologisch ontwerpen voor geïntegreerde projecten Morfologisch ontwerp is succesvol toegepast bij het ontwerp van het Zorg-appartementencomplex Mijande te Vroomshoop. Hieruit kwam een Passiefhuisaanpak als de meest voor de hand liggende ontwerproute naar voren.

Poster Morphologisch design

Het morfologisch schema is een werkvorm waarbij ons vermogen tot intuïtieve besluitvorming wordt gebruikt. Dit levert aantoonbaar betere en meer integrale besluiten op.

Poster Morfologisch Ontwerpen

45,00 excl. btw