Morfologisch design

Morfologisch ontwerpen voor optimale besluitvorming bij geíntegreerde duurzame projecten: Aan het begin van een project nemen opdrachtgevers, gesteund door adviseurs, honderden essentiële besluiten. Een besluit heeft daarbij direct gevolgen voor andere keuzes, en natuurlijk een grote impact op de uitwerking van een project. Hiervoor wil je keuzes in de juiste context zetten en inzicht hebben in de implicaties van een keus. Naast een multidisciplinair team biedt Morfologisch ontwerpen u optimale steun bij dit complexe proces.  

Wat is een morfologisch ontwerpen?

Morfologisch ontwerpen is een methodische ontwerp-aanpak. Deze methode is ontwikkeld door Fritz Zwicky (1966) om een complex ontwerpproces te onder de knie te krijgen. Tegenwoordig wordt deze methode veelvuldig ingezet voor ontwerp-vraagstukken rondom duurzame energieneutrale gebouwen. Met name voor duurzame ontwerpen door bedrijven van de vereniging DNA in de bouw
Deze ontwerpmethode betrekt de klant en het projectteam bij een transparant gezamenlijk besluitvormingsproces. In de traditionele benadering heeft de klant meestal de keuze uit een of twee opties, voorgedragen door een architect. Deze aanpak draagt het risico op verkeerde besluiten waar op later moment op terug moet worden gekomen (=kostbaar) en onbevredigende resultaten.  
Door morfologisch ontwerpen zijn besluiten gestaafd door de expertise in het betrokken projectteam. Sterker nog: dit gezamenlijke besluitvormingsoverleg biedt toegang tot het gehele potentieel aan ervaring en informatie van het team dat in een traditionele aanpak niet wordt aangesproken. Dit potentieel is nodig voor een creatieve zoektocht naar intelligente oplossing.  

Voor welke projecten is morfologisch ontwerpen geschikt?

Morfologisch ontwerpen is geschikt voor woningbouw, renovatie, utiliteitsbouw tot aan een bedrag van 10 miljoen euro (= 90% van de gebouwen, boven dit bedrag worden projecten te complex). Het is bedoeld om complexe problemen op te lossen in ontwerpprocessen.
Een complex probleem heeft de volgende eigenschappen:
Multidimensional: het kan vanuit verschillende standpunten worden benaderd. Bijvoorbeeld kan het probleem financiële, politieke en sociale aspecten hebben. De oplossing heeft betrekking tot alle aspecten.
Vaag: De verschillende aspecten van een probleem zijn niet kwantificeerbaar. Of ze zijn voortdurend aan verandering onderhevig. Door deze vaagheid van de verschillende aspecten is een “oorzaak-gevolg”-benadering onbruikbaar. De beoordeling van een oplossing is altijd subjectief: er is niet één perfecte oplossing voor het probleem. Er zijn alleen betere en slechtere.

Hoe werkt morfologisch ontwerpen?

Morfologisch ontwerpen vereist een multidisciplinair team

Zoals in elk ander proces bepaalt de kwaliteit van de input de kwaliteit van het resultaat. Hoe beter de achterliggende informatie hoe groter de kans op een hogere kwaliteit van het beslisproces. Morfologisch ontwerpen kun je daarom het beste laten doen door het bij het project betrokken multidisciplinaire team. Dus alle bij het ontwerp en de uitvoering van een project betrokken partijen, opdrachtgever, (vertegenwoordiger van de) gebruikers, aannemer, installateur, architect, energieadviseur. Het is wenselijk om ten minste één persoon uit te nodigen die ervaring heeft met het maken van morfologische schema’s.

Deelproblemen en deeloplossingen in kaart

De deelnemers maken een onderverdeling in de ontwerpvragen naar subvragen. Door deze te ontrafelen worden de problemen beheersbaar. Kleine sub-oplossingen kunnen de opmaat zijn voor grote oplossingen. Het doel van een Morfologisch schema is om alle oplossingsrichtingen, die normaal gesproken niet te kwantificeren zijn, inzichtelijk te maken.
Alle deelproblemen die in het project spelen breng je op deze manier in kaart. Alle deelnemers helpen om deeloplossingen te bieden. Het resultaat is een overzicht van de input vanuit alle disciplines, vanuit de klant, de architect en adviseurs, evenals van de aannemer en installateur. Iedere discipline levert zijn eigen input en levert de beste oplossing aan in het schema (conceptualisatie). Aan de hand va deze informatie ontstaat uiteindelijk een helder beeld dat – hoewel het niet kwantificeerbaar is – voldoende input geeft voor een goede besluitvorming.
Een morfologisch schema kan worden gemaakt met n-dimensies, waarbij iedere dimensie zijn eigen uitgangspunten en karakteristieken heeft. Een Zwicky-box kan bijvoorbeeld worden gebruikt. Het is makkelijk om de structuur in een matrix weer te geven die o.a. de volgende onderdelen bevat:
Situatie – Klimaat – Programma – Functionaliteit – Thermisch comfort – Visueel comfort – Akoestiek – Ventilatie – Materiaal – Energie-systemen – Bouwuitvoering – Gebruiksvriendelijkheid en Veiligheid – de omgeving.

Morfologisch ontwerpen in stappen:

  1. Probleembeeschrijving (conceptualisatie): een beschrijven van wat het probleem is, wat het niet is, en wat het zou kunnen zijn.
  2. Analyse van de oplossingsparameters: het probleem is onderverdeeld in standpunten en/of karakteristieken (dimensies).
  3. Maak een morfologisch overzicht: het overzicht helpt om gedachten te orderen en te visualiseren in een matrix. Voor iedere deelvraagstuk worden mogelijke voorwaarden opgesomd.
  4. Evaluatie (opinievorming): evaluateer een mogelijke oplossing door het te beoordelen op consistentie. Als een mogelijke oplossing inconsistent is, dan wordt er een (x) in het betreffende veld gezet.
  5. Kies een totaaloplossing. Hiervoor verbindt je de gewenste deeloplossingen met een lijn. Dit kun je ook doen met meerdere alternatieven met hun bijbehorende deeloplossingen. Laat de opdrachtgever en het team de favoriete totaaloplossing selecteren.
  6. Implemeneer de oplossing (besluitvorming): implementeer de gewenste oplossing zoals weergegeven in het morfologisch schema.

Morfologisch ontwerpen kost tijd. Maar spaart juist tijd, geld en kopzorgen in latere fases

Het proces van morfologisch design is diepgaand en kan in de initiatieffase tijdrovender zijn dan een traditioneel ontwerpproces. Maar de er op volgende projectfasen lukken daardoor juist beter en sneller omdat alle ontwerpbeslissingen voortvloeien uit een logisch geheel. En wat vooral scheelt is dat alle partijen, die betrokken waren in het morfologisch ontwerpproces, de redenering van de besluitvorming heeft kunnen volgen. En later dus ondersteunen.

Morfologisch ontwerpen voor geïntegreerde projecten

Morfologisch ontwerp is succesvol toegepast bij het ontwerp van het Zorg-appartementencomplex Mijande te Vroomshoop. Hieruit kwam een Passiefhuisaanpak als de meest voor de hand liggende ontwerproute naar voren.


Poster morfologisch ontwerpen

KERN heeft een voorbeeld ontwikkeld voor gebruik bij morfologische ontwerp sessies.

Kosten

€ 75,00*

* excl. 21% btw en verzendkosten

Bestel de Poster Morfologisch Design